En czy ett? Jak rozpoznać rodzaj rzeczownika w szwedzkim

Polak uczący się szwedzkiego ma tu łatwiej niż przy niemieckim: zamiast trzech rodzajów są tylko dwa. Rzeczownik jest albo rodzaju wspólnego – z rodzajnikiem en, albo nijakiego – z rodzajnikiem ett. Kłopot w tym, że rodzaj szwedzki nie pokrywa się z polskim. En bil (samochód) i ett hus (dom) – w polszczyźnie oba są męskie.

Dwa rodzaje: en i ett

• en – rodzaj wspólny (po szwedzku utrum): en bil, en stol, en lampa, en vän.
• ett – rodzaj nijaki (neutrum): ett hus, ett bord, ett äpple, ett barn.

Większość rzeczowników to en-ord. Jeśli więc kompletnie nie wiesz, a musisz zgadywać – en jest bezpieczniejszym strzałem. Ale to tylko awaryjne wyjście. Wiele codziennych słów to ett: ett jobb, ett rum, ett år, ett land, ett språk, ett problem.

Końcówki, które często pomagają

Choć reguły nie ma, niektóre końcówki dają dobrą podpowiedź. Traktuj je jako wskazówkę, nie prawo.

Gdzie podpowiedź zawodzi

• Na -a kończy się kilka bardzo częstych słów nijakich: ett öga (oko), ett öra (ucho), ett hjärta (serce).
• -ande przy osobach daje en: en studerande (student), en sökande (kandydat).
• -skap bywa i takie, i takie: en vänskap (przyjaźń), ale ett landskap (krajobraz).
• Słowa na -e są wymieszane: en pojke (chłopiec), ale ett äpple (jabłko).

Złożenia: decyduje ostatni człon

To najpewniejsza wskazówka w całym temacie. W słowie złożonym rodzaj bierze się z ostatniej części:

• ett hus → ett sjukhus (szpital), ett hyreshus (blok czynszowy),
• en bil → en lastbil (ciężarówka),
• ett kort → ett körkort (prawo jazdy), ett ID-kort.

Szwedzki uwielbia złożenia, więc jedno dobrze zapamiętane słowo „otwiera” kilkanaście kolejnych.

Co zmienia rodzaj w zdaniu

Rodzaj to nie tylko dwa słówka przed rzeczownikiem. Od niego zależy końcówka formy określonej, przymiotnik, zaimek dzierżawczy i jeszcze kilka drobiazgów.

Forma określona

Szwedzki nie ma osobnego słowa „ten”, kiedy mówi o czymś znanym – dokleja końcówkę: en bil → bilen (ten samochód), ett hus → huset (ten dom). Jeśli słowo kończy się samogłoską, wystarczy -n albo -t: en lampa → lampan, ett äpple → äpplet. Dokładnie przerabiasz to w lekcji 8.

Przymiotnik

Przy ett przymiotnik dostaje zwykle -t: en stor bil, ale ett stort hus; en ny telefon, ale ett nytt jobb. W formie określonej obu rodzajów przymiotnik ma -a, a przed nim stoi den albo det: den stora bilen, det stora huset. To słynna podwójna określoność z lekcji 12.

Zaimki i liczebnik „jeden”

• min bil, ale mitt hus; din vän, ale ditt barn.
• Vilken bil?, ale Vilket hus? – który?
• ett to też liczebnik „jeden”: ett hus znaczy „jeden dom” albo „(jakiś) dom”.
• O rzeczy rodzaju en mówisz den, o rzeczy ett – det: Var är bilen? Den står där. / Var är huset? Det ligger där.

Jak się uczyć słów z rodzajnikiem

1. Nigdy samo słowo. Na fiszce zawsze en stol, ett bord – nie „stol”, nie „bord”.
2. Ucz się od razu formy określonej. Bilen, huset – końcówka utrwala rodzaj. Kto zna huset, wie, że to ett.
3. Zbieraj pary z przymiotnikiem. ett stort rum, en liten lägenhet. Zdanie z przymiotnikiem zostaje w głowie lepiej niż słowo z listy.
4. Kolory na fiszkach. Jeden kolor dla en, drugi dla ett. Pamięć wzrokowa robi swoje.
5. Powtarzaj w odstępach. Krótkie, regularne powtórki działają lepiej niż jeden długi wieczór – więcej o tym w tekście Jak uczyć się słówek, żeby zostały.

Przydaje się to od pierwszych tygodni – choćby w urzędzie: ett pass, en blankett, ett personbevis. Więcej takich słów znajdziesz w tekście Personnummer i folkbokföring po szwedzku.

Typowe błędy Polaków

1. Rodzaj z polskiego. Czasem trafia: okno – ett fönster, dziecko – ett barn. Ale krzesło i auto są po polsku nijakie, a po szwedzku to en stol i en bil. Polski rodzaj to loteria, więc nie polegaj na nim.
2. Zapominanie o -t w przymiotniku. ett stor hus brzmi dla Szweda jak zgrzyt. Poprawnie: ett stort hus.
3. Mylenie den i det. O samochodzie: Den är ny. O domu: Det är nytt.
4. Złe złożenia. En sjukhus – nie. Ostatni człon to hus, więc ett sjukhus.

Ćwiczenie na dziś

Powiedz na głos z właściwym rodzajnikiem i formą określoną: stół (stol), dom (hus), gazeta (tidning), oko (öga), szpital (sjukhus). Potem dodaj przymiotnik stor.

Klucz: en stol – stolen – en stor stol; ett hus – huset – ett stort hus; en tidning – tidningen – en stor tidning; ett öga – ögat – ett stort öga; ett sjukhus – sjukhuset – ett stort sjukhus.

Rodzaj i rodzinę ćwiczysz od samego początku – w bezpłatnej lekcji 4.

Najczęstsze pytania

Czytaj też

• Personnummer i folkbokföring po szwedzku – słownictwo na start