Zanim zaczniemy: jedno pytanie
Na każdej szwedzkiej imprezie, w każdej kolejce i przy każdym stole padnie pytanie: Vad jobbar du med? — dosłownie „czym się zajmujesz w pracy”. Odpowiedź ma jedną pułapkę, którą znasz już z lekcji 1: zawód mówi się bez en.
Jag är snickare. — Jestem stolarzem. (najprostsze)
Jag jobbar som snickare. — Pracuję jako stolarz.
Jag jobbar på ett bygge. — Pracuję na budowie. (gdzie, nie kim)
Zawody — yrken
Szwedzkie nazwy zawodów mają jedną wielką zaletę: są takie same dla kobiet i mężczyzn. Nie ma „nauczyciela” i „nauczycielki” — jest en lärare i tyle.
| Zawód | Po polsku | Gdzie pracuje |
|---|---|---|
| en lärare | nauczyciel/ka | på en skola |
| en läkare | lekarz/ka | på ett sjukhus |
| en sjuksköterska | pielęgniarz/ka | på en vårdcentral |
| en snickare | stolarz, cieśla | på ett bygge |
| en elektriker | elektryk | på ett bygge |
| en chaufför | kierowca | på ett åkeri |
| en kock | kucharz | på en restaurang |
| en servitör | kelner | på ett kafé |
| en ingenjör | inżynier | på ett kontor |
| en städare | osoba sprzątająca | på ett företag |
| ett butiksbiträde | sprzedawca | i en butik |
| en studerande | uczący się, student | på ett universitet |
Wiele zawodów powstaje z czasownika przez dodanie -are: lära (uczyć) → lärare, städa (sprzątać) → städare, baka (piec) → bagare. Wszystkie są en i wszystkie mają liczbę mnogą bez końcówki (två lärare).
Dialog 1 — Vad jobbar du med?
Cztery grupy czasowników
Wiesz już, że czasownik nie odmienia się przez osoby. Cała nauka polega więc na tym, żeby z bezokolicznika zrobić jedną formę czasu teraźniejszego. Robi się to na cztery sposoby — i warto je znać, bo ta sama grupa rozstrzygnie potem o czasie przeszłym (lekcja 11).
| Grupa | Bezokolicznik | Teraźniejszy | Jak rozpoznać |
|---|---|---|---|
| 1 | att tala, att jobba, att handla | talar, jobbar, handlar | bezokolicznik na -a; doklejasz -r |
| 2 | att ringa, att köpa, att läsa | ringer, köper, läser | bezokolicznik na -a; -a zmienia się w -er |
| 3 | att bo, att tro, att må | bor, tror, mår | krótki, kończy się samogłoską; doklejasz -r |
| 4 | att vara, att gå, att se, att komma | är, går, ser, kommer | nieregularne — do zapamiętania |
Obie mają bezokolicznik na -a, więc z wyglądu nie odróżnisz. Pomaga statystyka: grupa 1 jest największa i wszystkie nowe słowa do niej wpadają (jogga → joggar, mejla → mejlar). Grupa 2 to najczęściej krótkie, stare czasowniki, w których przed -a stoi jedna spółgłoska: ringa, köpa, läsa, stänga, höra. W razie wątpliwości strzelaj w grupę 1 — trafisz częściej.
| Bezokolicznik | Grupa | Teraźniejszy | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| att arbeta | 1 | arbetar | pracować |
| att jobba | 1 | jobbar | pracować (potocznie) |
| att börja | 1 | börjar | zaczynać |
| att sluta | 1 | slutar | kończyć |
| att handla | 1 | handlar | robić zakupy |
| att ringa | 2 | ringer | dzwonić |
| att köpa | 2 | köper | kupować |
| att läsa | 2 | läser | czytać; studiować |
| att bo | 3 | bor | mieszkać |
| att må | 3 | mår | czuć się |
| att vara | 4 | är | być |
| att gå | 4 | går | iść |
| att äta | 4 | äter | jeść |
| att sova | 4 | sover | spać |
Szwedzki bezokolicznik nosi przed sobą słówko att, dokładnie jak angielskie „to”: att jobba = „to work”. Po czasownikach modalnych (vill, kan, ska — lekcja 4) att znika: jag vill jobba, nie jag vill att jobba.
Która godzina — Vad är klockan?
Szwedzkie halv patrzy do przodu, tak samo jak polskie „wpół do czwartej” i niemieckie halb vier. Anglik powiedziałby „half past three”, więc jeśli uczyłeś się angielskiego — to właśnie tu najłatwiej się pomylić o godzinę. Umówiony na halv sex przychodzisz o 17:30.
| Godzina | Po szwedzku | Dosłownie |
|---|---|---|
| 7:00 | klockan sju | godzina siedem |
| 7:05 | fem över sju | pięć po siódmej |
| 7:15 | kvart över sju | kwadrans po siódmej |
| 7:20 | tjugo över sju | dwadzieścia po siódmej |
| 7:25 | fem i halv åtta | pięć do wpół do ósmej |
| 7:30 | halv åtta | wpół do ósmej |
| 7:35 | fem över halv åtta | pięć po wpół do ósmej |
| 7:45 | kvart i åtta | kwadrans do ósmej |
| 7:50 | tio i åtta | dziesięć do ósmej |
Rozkłady jazdy, rejestracje u lekarza i bilety używają zapisu 24-godzinnego, czytanego wprost: fjorton och trettio (14:30), sjutton noll noll (17:00). Gdy nie jesteś pewien halv, powiedz godzinę oficjalnie — nikt się nie obrazi, a pomyłki nie będzie.
Dni tygodnia i pory dnia
Inaczej niż po niemiecku i angielsku: på måndag, i fredags. Wielka litera to błąd ortograficzny, który widać od razu w każdym mailu do urzędu.
| Pora dnia | Po szwedzku | Przykład użycia |
|---|---|---|
| rano | morgon | på morgonen — rano (zwyczajowo) |
| przedpołudnie | förmiddag | på förmiddagen |
| popołudnie | eftermiddag | på eftermiddagen |
| wieczór | kväll | på kvällen |
| noc | natt | på natten |
| weekend | helg | på helgen — w weekend |
| Przyimek | Kiedy | Przykład |
|---|---|---|
| på | dzień tygodnia, pora dnia | på måndag, på kvällen |
| i | dziś/jutro/wczoraj w stałych zwrotach | i dag, i morgon, i går, i kväll |
| om | za ile czasu | om en timme, om tre veckor |
| klockan | o której godzinie | klockan sju, klockan halv tre |
Uwaga na parę bliźniaków: i morgon (osobno) znaczy „jutro”, a på morgonen — „rano”. Jedna spacja i jedna końcówka zmieniają dobę.
Szyk: gdy zaczynasz od czasu
Reguła z lekcji 1 zaczyna teraz pracować naprawdę. Okolicznik czasu bardzo często ląduje na początku zdania — a wtedy podmiot musi przeskoczyć za czasownik.
| Neutralnie | Z czasem na przodzie |
|---|---|
| Jag börjar klockan sju. | Klockan sju börjar jag. |
| Jag jobbar på måndag. | På måndag jobbar jag. |
| Vi äter middag klockan sex. | Klockan sex äter vi middag. |
| Hon handlar i dag. | I dag handlar hon. |
✗ I dag jag jobbar.
✓ I dag jobbar jag.
✗ På fredag vi går på bio.
✓ På fredag går vi på bio.
Zasada jest mechaniczna: policz, co stoi przed czasownikiem. Jeśli więcej niż jedna
część zdania — zdanie jest złe.
Dialog 2 — En vanlig dag
Zauważ, ile razy w dialogu pada sedan („potem”). Do opowiedzenia dnia wystarczy pięć takich spinaczy: först (najpierw), sedan (potem), efteråt (później), till slut (na koniec), oftast (najczęściej). Uwaga na szyk: po sedan na początku zdania czasownik idzie od razu — Sedan dricker jag kaffe.
Czytanka
Dialogi ćwiczą reagowanie, ale prawdziwą płynność w czytaniu daje dopiero dłuższy tekst ciągły. Kliknij dowolne zdanie, żeby je usłyszeć, albo odsłuchaj całość. Tłumaczenie odsłoń dopiero wtedy, gdy naprawdę utkniesz — pierwsze podejście zrób ze zgadywania z kontekstu.
Jag går upp klockan halv sex på morgonen. Det är tidigt, men jag är van. Först dricker jag kaffe och läser nyheterna. Sedan äter jag frukost med min fru. Wstaję o wpół do szóstej rano. Jest wcześnie, ale jestem przyzwyczajony. Najpierw piję kawę i czytam wiadomości. Potem jem śniadanie z żoną.
Klockan sex åker jag till jobbet med bussen. Resan tar tjugo minuter. Jag börjar klockan sju. Jag jobbar som snickare på ett bygge i centrum. O szóstej jadę do pracy autobusem. Podróż trwa dwadzieścia minut. Zaczynam o siódmej. Pracuję jako stolarz na budowie w centrum.
Vi har rast klockan tio. Då fikar alla tillsammans. Lunch äter vi klockan tolv. På eftermiddagen är jag trött, men arbetet är roligt. Mamy przerwę o dziesiątej. Wtedy wszyscy razem idą na kawę. Obiad jemy o dwunastej. Po południu jestem zmęczony, ale praca jest przyjemna.
Jag slutar klockan halv fyra. På vägen hem handlar jag mat. På kvällen läser jag svenska klockan åtta. Klockan elva sover jag. Kończę o wpół do czwartej. W drodze do domu robię zakupy. Wieczorem uczę się szwedzkiego o ósmej. O jedenastej śpię.
- När går han upp? — Klockan halv sex.
- Hur åker han till jobbet? — Med bussen, det tar tjugo minuter.
- Vad jobbar han med? — Han är snickare.
- När slutar han? — Klockan halv fyra.
- Vad gör han klockan åtta på kvällen? — Han läser svenska.
Słownictwo lekcji 3
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
Pięć rzeczy, które musisz wynieść z tej lekcji
- Zawód bez rodzajnika: Jag är snickare albo Jag jobbar som snickare.
- Cztery grupy czasowników. Grupa 1 (-ar) jest największa i to do niej wpadają wszystkie nowe słowa.
- halv fyra = 3:30, nie 4:30. Szwedzkie „wpół” patrzy do przodu.
- Dni tygodnia małą literą, a przyimki czasu to på (dzień), i (dziś/jutro/wczoraj), om (za ile), klockan (o której).
- Czas na początku = podmiot za czasownikiem: I dag jobbar jag.
Kan du det här? — sprawdź się bez patrzenia
Przez trzy dni po każdym spojrzeniu na zegarek powiedz godzinę na głos po szwedzku. Nic więcej. To jedyne ćwiczenie, po którym halv przestaje wymagać liczenia. Potem przećwicz słownictwo na fiszkach.